Home
Over ons
Over de therapie
Ervaringen in het water
DOLFIJNTJE
I.E. ZWEMBAD WILLEBROEK
Haptonomie ervaren



Wat is de meerwaarde van de haptonomische benadering in het IE Zwembad in Willebroek ?

 


  

'...De prachtige energie die jij hebt en die je dan deelt met anderen, is van zeer bijzondere waarde...'

Paul, Mia, Jordi


Hannah, november 1999

 


Onlangs was ik in een warm zwembad waar ook aan waterwerk wordt gedaan. Ondanks het feit dat heel wat handelingen gelijklopend zijn met dat wat ik in het IE zwembad ervaar en zie, ondervond ik er een duidelijk kwaliteitsverschil. Nochtans zijn de mensen die in dat andere zwembad werken al jarenlang op een enthousiaste en baanbrekende manier bezig. Zij dragen mijn oprechte waardering weg. Maar, ik had enkele bedenkingen. Er werd aan waterwerk gedaan in die zin dat er minder kon ontstaan. De bewegingen in het water werden meer opgelegd alsof het om een geinstrueerde zwemles ging. De aanraking van de begeleiders was iets harder en gebiedender. Hun aanwezig zijn, was minder duidelijk. Ze waren open en toch ook weer niet. ...Ze traden soms in contact omwille van zichzelf: ze eisten erkenning... Wat ik aan kwaliteitsverschil kon waarnemen, herkende ik als de al dan niet haptonomische benadering.

Wie het lijstje met onderwerpen van de cursus van Ludo al eens gelezen heeft, zal daarop haptonomie zien staan. Waarover hebben we het en wat is de essentiele meerwaarde? Aan de hand van mijn eigen ervaringen wat betreft de haptonomische benadering in het intermenselijke contact en mijn ervaringen in het IE zwembad wil ik deze meerwaarde hier trachten te beschrijven.

Ongeacht het feit dat ik ook werkpunten zou kunnen benoemen wat betreft de haptonomische benadering in het IE zwembad, tracht ik hier enkel de juiste houdingen te benoemen. De haptonomische benadering zelf, vertrekt immers nooit vanuit de tekorten maar vanuit de vermogens die aanwezig zijn. Ze is niet afkerig van het benoemen van de hiaten en de problemen. Ze blijft echter niet hangen in het gemis, maar boort de mogelijkheden aan en bouwt op wat aanwezig is.

Allereerst: wat is haptonomie ? Haptonomie is de wetenschap van de affectiviteit. Zij werd ontwikkeld door de arts Frans Veldman sr. en beschrijft de universele, aantoonbare fenomenen in verband met het voelen en het gevoelsleven. De haptonomische zijnswijze is een uitermate beloftevolle benadering van het menselijk gedrag en de menselijke communicatie omdat ze diep menselijke inzichten en kapstokken aanreikt om op een vervullende manier in contact met anderen te treden.

  45

Anderzijds confronteert zij ons met onze huidige, jawel barbaarse, manier van aanraken en raken van mensen in hun gevoelsleven. Lees hierop maar eens het boek na Het neusgatenperspectief van Pol Antipof. Dan weet je meteen waarover we het hier hebben. Niet in het minst in de medische en therapeutische wereld gebeuren er vandaag, op de drempel van een nieuw millennium, akelige dingen. Pol Antipof heeft zijn persoonlijke ervaringen als volledig verlamde man hier op een zeer goede, realistische, humoristische en toch serene manier beschreven. Hij houdt geen blad voor de mond, maar de naakte waarheid is soms ook ronduit gruwelijk.

In het IE-tijdschrift van oktober 1999, geef ik een getuigenis van mijn persoonlijke ervaring als cliente in het IE zwembad. (na te lezen bij ervaringen in het water op deze website).  Ik ga deze beschrijvingen in wat volgt opnieuw citeren om het haptonomische aspect in het IE zwembad verder te benoemen. Intussen werk ik 1 avond per week als vrijjwilligster in het IE zwembad en van daaruit breng ik ook de mogelijke haptonomische aspecten aan van de begeleidersrol.

  

Heel voorzichtig en toch krachtig, met een volledige aandacht voor wat mijn lichaam vertelt, doch zonder te focusssen op mijn gebroken wervel, heeft Ludo mij op het water gelegd...

  

In deze beschrijving van de aanvang van het contact, zitten al een heleboel aspecten die als haptonomisch kunnen (h)erkend worden. De aanvang van het contact vertelt al heel veel over het mogelijke verloop. Daarin wordt vaak de toon en de tonus gezet. Toon in de zin van afstemming. Tonus in de zin van welke fysieke component dit geeft in onder andere de spieren.


Heel voorzichtig...

De voorzichtigheid, de behoedzaamheid is een belangrijke kapstok in het kennismaken en letterlijk en figuurlijk aftasten: wie is deze mens die mij wordt toevertrouwd? Er niet van uitgaan dat je het als hulpverlener, ouder of partner allemaal wel weet voor die ander. Wel behoeden, wat betekent zorg dragen voor die ander. Veiligheid, zekerheid garanderen.

 
 

  
En toch krachtig...


Voorzichtigheid betekent niet: twijfel. Wanneer ik als client voortdurend de twijfel van mijn begeleider zou moeten verwerken, zou ik zelf vreselijk onzeker worden. Dat is wat ik ook voortdurend in het ziekenhuis kon ervaren: verzorgers zijn en blijven bang omdat ze niet echt en duidelijk in het contact gaan staan. Ze hebben de deurklink al in hun hand, hebben zich half met de rug naar je gekeerd en beweren vanuit die houding dat ze betrokken zijn bij jouw probleem. Intussen kijken ze naar de klok en berekenen snel wanneer ze hun post kunnen verlaten'. Ze hebben niet geleerd om op een duidelijke manier hun eigen onvermogen of tijdgebrek aan te geven. Deze dubbele boodschappen scheppen een voortdurende onduidelijkheid en twijfel. Duidelijkheid en dus een krachtig optreden zijn daarentegen houdingen die een goed contact bevorderen. Duidelijkheid in verband met grenzen (elke behandeling duurt 40 minuten en bij voorkeur niet korter of langer) schept de noodzakelijke afstand. Duidelijkheid in verband met aandacht (nu ben ik er de volle 40 minuten voor jou) schept ruimte.

  

  

In het werk in het zwembad is dit niet altijd zo eenvoudig. Je kan als begeleider heel aandachtig een client op het water wiegen en plots roept een kindje waar je vorige week mee gewerkt hebt spontaan naar jou en eist zijn deel van de koek. De cliente in jouw armen is zelf afgeleid en maakt aanstalten tot contact met het kindje... Ook hier is weer de duidelijkheid die je als begeleider aan de dag legt van groot belang. Soms is het uitstekend om zo'n contact te laten ontstaan. Soms moet je ook heel duidelijk zijn: met een knipoog, een glimlach en een duidelijke houding kan je laten merken aan het kindje: Dit is onze tijd en onze ruimte, je dient een beetje afstand te houden.

Soms moet je als begeleider een beetje brutaal durven zijn. Sommige zwembadbezoekers en hun begeleiders voelen de gestelde grenzen immers moeilijk aan. Ik zou hier dan nogmaals willen pleiten bij clienten, maar vooral bij hun begeleiders dat ze de tijd en ruimte van de andere clienten die een behandeling door het IE personeel krijgen, respecteren. Het gaat hier om een stuk solidariteit, meen ik.

Ik vind het bewonderenswaardig telkens opnieuw op te merken hoe de begeleiders in het zwembad deze duidelijkheid proberen te bewaken. Er is heel wat fijngevoeligheid voor nodig.

Fijngevoeligheid, doortastendheid zijn de hoekstenen van de haptonomische benadering.

  

  

Een volledige aandacht...

Is er de nodige duidelijkheid, dan kan er ook de nodige aandacht zijn. En aandacht is nu net dat wat we allemaal gemist hebben en tegelijk broodnodig hebben. Exclusieve aandacht ook. Alleen voor mij op dit moment. Ik heb andere letsels opgelopen dan de volgende client en ik verlang er ook naar dat dat gezien wordt. Ik ben uniek. En echte aandacht maakt dat bewust. Vanuit het zelfvertrouwen dat daaruit ontstaat kan ik weer verder. Wanneer ikzelf mensen begeleid in het water, merk ik hoeveel aandachtig samenzijn er nodig is om die specifieke mogelijkheden en beperkingen, die eigenheid van de mij toevertrouwde persoon te ontdekken. Vaak wordt aandacht verward met een er vanuit het hoofd bij zijn. Dan gaan begeleiders denken dat ze van alles moeten weten over hun client. Vaak is dat vooral een bevredigen van de eigen nieuwsgierigheid. Zelf vond ik het heel bevrijdend dat de IE begeleiders niet een heleboel moesten weten over mij. Dan ontstaat er ruimte om de essenties te delen. Echte aandacht is geworteld in het aanwezig zijn van begeleiders. En dat is een hele kunst. Dan krijg je een vol-ledige aandacht: een leeg hoofd, een warm, vol hart vanuit een geworteld zijn in het zelfvertrouwen.

 

  

 
Voor wat mijn lichaam vertelt...

De haptonomie beschouwt de mens in zijn lichamelijkheid als een intelligent geheel en vertrouwt uitermate op de signalen die daarvan uitgaan. De kunst is om deze signalen juist te interpreteren. Het bewegen van de mens heeft altijd een ruimtelijke component en vertrekt vanuit een innerlijke intentionele richting. Wanneer ik naar een lekker broodje grijp en ik word daarin tegengehouden, dan ervaar ik dit bewust of onbewust als belemmerend. Wanneer mijn eigen intentionele beweging voortdurend belemmerd wordt, zal ik op den duur mijn eigen bewegingsintenties niet meer vertrouwen. Ik zal dan geblokkeerd geraken. Omdat het water de bewegingsintenties verklapt; ze worden door de reactie van het water als het ware een beetje uitvergroot, is het een uitermate geschikt milieu om wat het lichaam vertelt te beluisteren. Een subtiele ja of neenbeweging die iemand maakt, een afwenden of toewenden wordt in het water een stuk duidelijker. Een golfje verklapt het. Je voelt het zelf, aan je eigen lichaam, die ja of die nee; het golfje rolt tegen jou aan. Ludo zegt:

Je moet van je handen oren maken...


En dit gehoord worden, dit beluisterd worden in je bewegingen en daardoor in je belevingen, was voor mij een heel ontroerende ervaring.

  

  
'...Een man zonder ego

veel warmte, kracht en liefde

Dank je voor deze kans jou en je water

te ontmoeten...'

Ria 2003

  

Dit schreef ik in de tekst van oktober 1999. Het is niet voor niets een ontroerende ervaring :

Alleen al dit gegeven was voor mij een lichamelijke en innerlijke bevrijding.

Het is een van die weinige keren dat diepe bewegingsintenties erkend worden. Onbewust krijg je dan de signalen: de richting die jij wenst uit te gaan is oke. Omdat wij al in de wieg vaak niet begrepen zijn in wat ons lichaampje vertelde, is de subtiliteit hiervan door vele mensen niet meer te vatten. Een klein kindje dat aangekleed wordt, wordt ook letterlijk aangekleed door de ander. Voor het kindje is het een passief gebeuren. Maar welke verzorger zal opmerken dat het kind een poging doet om zelf zijn armpje door het mouwtje te steken? En welke verzorger zal het kind daartoe ook nog uitnodigen? Uitnodigen tot de grootst mogelijke zelfactiviteit. En ik kan u vertellen dat dit niet altijd eenvoudig is in het zwembad: mensen met een handicap moeten uitgenodigd worden vertrouwen te hebben in wat ze wel kunnen, maar moeten ook verstaan worden in wat ze niet kunnen. Ondersteunen van het zelfvertrouwen heet dat. En als je wil weten wat de meest praktische toepassing van de haptonomie is, dan denk ik dat we er hier dicht bij zijn. Door het beluisteren van de ander en het bevestigen van de eigen vermogens kan deze andere zijn zelfvertrouwen ontplooien. En van daaruit ontwikkelen volgens eigen ritme en vermogens.


   

  

Doch zonder te focussen op mijn gebroken wervel...

We leven in een cultuur die reeds zeer vroeg focust op de fouten en deze niet bekijkt als kansen om iets van te leren. Fouten worden met rood onderlijnd en alhoewel kinderen geen ezelsoren meer moeten dragen wanneer ze de tafel van 7 niet kennen, is de faalangst in de lagere school nog nooit zo hoog geweest als heden ten dage! Natuurlijk moet een letsel zoals een gebroken wervel erg serieus genomen worden. Maar in de haptonomische benadering wordt de handicap gezien in het geheel van de mens. Het is maar een aspect van de mens. Een aspect dat soms enorme aandacht eist. En mede bepaalt wie de mens echt is. Maar we gaan het niet objectiveren, niet benaderen als een ding. We blijven het beschouwen in het licht van deze hele mens. Zulk een benadering werkt dan ook helend.

gedragen door het water...

We zijn allemaal ontstaan in het waterig milieu van de baarmoeder. Elke cel van ons lichaam is een piepklein oceaantje vol mineralen. In onze diepste essentie is er een grote verbondenheid met het water. En voor wie is het leven af en toe niet zwaar om te dragen? Wie wil er af en toe niet 'gedragen' worden door... Het water is een uitermate geschikt milieu om aan deze behoefte te beantwoorden. Het water spreekt tot de zelfbeleving. En alhoewel ieder mens de behandelingen in het zwembad op zijn manier beleeft, komt het weinig voor dat iemand het niet behaaglijk gaat vinden.

  


 


 

 

 Even terzijde wil ik hier vermelden dat een belangrijk werkingsgebied van de haptonomie de pre- en postnatale periode is. Mannen en vrouwen kunnen al voor de geboorte ontdekken hoe ze hun kindje zo optimaal mogelijk kunnen dragen .. Een affectief voldragen kind zal met meer zelfvertrouwen het avontuur van het leven aangaan. Na de geboorte leren de ouders onder andere stilstaan bij hun wijze van aanraken en dragen van het kindje. De wezenlijke rol van de vader wordt in deze begeleiding ook in ere hersteld.
 

 

 

Wellicht hebt u tijdens het lezen opgemerkt dat de haptonomische benadering een grote fijngevoeligheid vereist en misschien hebt u zich afgevraagd hoe je dat dan kan ontwikkelen. Het is niet mijn bedoeling geweest om hier technische aanwijzingen te beschrijven over hoe je haptonomisch dient te handelen. De affectiviteit die het haptonomische contact vergt, laat dit juist niet toe. Affectiviteit komt van binnen uit.

...Gedragen door het water en deze eenvoudige maar bijzonder toegewijde man...

schrijf ik in de tekst van oktober 1999. Het ontwikkelen van deze fijngevoeligheid vereist wel openheid, een luisterende houding, dagelijkse toewijding en een grote eenvoud. Je kan je laten scholen door het leven zelf. Ik heb een groot respect voor de mensen die deze ontdekkingstocht zelf zijn gegaan. Je kan je ook laten begeleiden door mensen die hun professioneel leven aan de affectiviteit gewijd hebben.

Meer informatie kan je krijgen bij de Belgische Associatie voor de Haptonomie, Ellermansstraat 50, 2060 Antwerpen, tel. 03/233.34.29.

 

  


     

Wees elke dag dankbaar

om wie je bent

Gebruik elke kans die je gegeven wordt

om te worden

wie je werkelijk wil zijn

                                                            Ludo

 

 


Haptonomie ervaren
HomeOver onsOver de therapieErvaringen in het water